Retentierecht: eindelijk het werk van de accountant respecteren!

Wanneer het Hof van Cassatie een evidentie herhaalt

Het gebeurt dat de rechtspraak principes herinnert die in de praktijk altijd al als vanzelfsprekend werden beschouwd.

De arrest van het Hof van Cassatie van 4 april 2025 is daarvan een sprekend voorbeeld.

In dit arrest verduidelijkt het hoogste rechtscollege de grenzen van het retentierecht van erkende accountants en belastingconsulenten. Het herinnert eraan dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen twee categorieën documenten: documenten die toebehoren aan de cliënt en zonder uitstel moeten worden overhandigd, en documenten die het resultaat zijn van het intellectuele werk van de professional, welke pas aan de cliënt worden verstrekt na betaling van de honoraria¹.

Met andere woorden: het werk van de erkende accountant verdient bescherming.

Deze evidentie was echter sterk betwist.

Een te theoretische lezing van de deontologie

In de zaak die aan dit arrest ten grondslag ligt, had de beroepscommissie van het ITAA een zeer ruime interpretatie aangenomen van artikel 43 van de wet van 17 maart 2019 betreffende de beroepen van erkende accountant en belastingconsulent. Volgens deze interpretatie zouden alle documenten met betrekking tot het dossier onmiddellijk aan de cliënt moeten worden overhandigd, inclusief bestanden of analyses die door de professional zijn opgesteld.

Een dergelijke stelling kwam er feitelijk op neer professionals te beroven van elk wettelijk middel om zich tegen wanbetaling te beschermen.

Het Hof van Cassatie volgde deze interpretatie niet. Het herinnert eraan dat de wet weliswaar de onmiddellijke overhandiging voorschrijft van documenten die aan de cliënt toebehoren – facturen, originele boekhoudstukken, bankafschriften, fiscale aangiften of jaarrekeningen –, maar dat dit niet geldt voor documenten die het resultaat zijn van het intellectuele werk van de professional².

Deze laatste mogen worden achtergehouden zolang de vergoeding niet is voldaan.

Dit onderscheid is fundamenteel.

Bescherming van het resultaat van intellectueel werk

In de praktijk maakt de beslissing van het Hof het mogelijk om een redelijke balans te herstellen tussen de rechten van de cliënt en die van de professional.

Concreet moeten twee categorieën worden onderscheiden :

• Documenten die toebehoren aan de cliënt, zoals originele boekhoudstukken, bankafschriften of fiscale aangiften, die onmiddellijk moeten worden overhandigd;
• Documenten die voortvloeien uit het intellectuele werk van de professional, zoals analyses, interne notities, juridische onderzoeken of opgestelde bestanden, die mogen worden achtergehouden tot de betaling van de honoraria.

Dit onderscheid beschermt een eenvoudig principe: intellectueel werk verdient vergoeding.

In elke andere beroepsgroep geldt dit vanzelfsprekend. Het zou paradoxaal zijn dat erkende accountants daarvan worden uitgesloten.

Een beroep dat zijn werk meer moet verdedigen

Dit arrest moet ook aanleiding geven tot een collectieve reflectie.

Te vaak aarzelen professionals in de cijfers om de waarde van hun werk te verdedigen, uit schrik voor conflicten of door gehechtheid aan een overdreven opofferende kijk op de klantrelatie.

Het beschermen van zijn honoraria is noch een gebrek aan ethiek, noch misbruik van macht.

Het is een essentiële voorwaarde voor de beroepswaardigheid.

Erkende accountants en belastingconsulenten dragen aanzienlijke verantwoordelijkheden: fiscale zekerheid van ondernemingen, naleving van regelgeving, strategische begeleiding. Hun werk is veeleisend, intellectueel en vaak onder strakke deadlines.

Het verdient respect.

Laten we trots en weerbaar blijven

De beslissing van het Hof van Cassatie bevestigt dat het recht deze realiteit erkent.

Het bevestigt dat een professional zijn inspanningen niet hoeft te schenken zonder voorwaarden, alleen omdat een administratieve of disciplinaire interpretatie dat zou eisen.

Het retentierecht, proportioneel en verantwoordelijk uitgeoefend, vormt een legitiem instrument ter bescherming van intellectueel werk.

Het is nu aan het beroep om dit met verstand te gebruiken.

Laten we trots blijven op ons vak.

En wanneer het nodig is, laten we ook standvastig zijn in de verdediging van zijn waarde.

Noten

¹ Cass., 4 april 2025, R.G. nr. D.23.0003.N.
² Wet van 17 maart 2019 betreffende de beroepen van erkende accountant en belastingconsulent, art. 43.